Theo khoản 1 điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

Ví dụ 1: Kẻ cướp dùng hung khí tấn công bạn một cách quyết liệt, nhằm giết chết bạn để cướp tài sản. Trước hành vi tấn công quyết liệt của kẻ cướp, để thoát thân,  bảo vệ mình bạn không có cách nào khác là phải chống trả lại hậu quả làm kẻ cướp chết. Trong trường hợp này có thể coi là phòng vệ chính đáng và không phải là tội phạm.

Theo khoản 2 điều 22, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự.

Ví dụ : Thấy kẻ cướp giật đồ của người khác, bạn có thể dùng gậy đánh vào tay, chân nhằm khiến cho kẻ cướp giảm sức mạnh, sự hung hãn để kẻ này dừng hành vi xâm phạm. Tuy nhiên, nếu bạn dùng dao chém liên tiếp vào những bộ phận trọng yếu của cơ thể kẻ cướp như vào đầu, vào ngực, đâm sau lưng,… dẫn đến làm chết người thì lúc đó có thể đánh giá là đã vượt mức cần thiết, không còn được xem là phòng vệ chính đáng.

Trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng làm chết người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một trong hai tội danh sau:

– Tội Giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng theo điều 126 (bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm; phạm tội đối với 2 người trở lên, thì bị phạt tù từ 2 đến 5 năm).

– Tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng dẫn đến hậu quả chết người theo khoản 3 điều 136 (bị phạt tù từ 1 năm đến 3 năm).

Một vài chia sẻ từ người viết:

Trên thực tế việc xác định hành vi nào là phòng vệ chính đáng, hành vi nào là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng thật sự rất khó khăn và đôi khi gây nên nhiều tranh cãi. Khoảng cách giới hạn giữa hành vi phòng vệ chính đáng và hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng cũng rất mong manh.

Trong lúc hoảng hốt, khi đối diện với một người đang có hành vi phạm tội, khi hiện nay những kẻ phạm tội ngày càng manh động, có thể sẵn sàng chống trả quyết liệt để thực hiện hành vi của mình thì việc cân nhắc hành vi nào cho phù hợp, cho đúng mức để đưa ra quyết định nên thực hiện hành vi nào để không vượt quá giới hạn là một điều vô cùng khó khăn.