Vụ kiện của nhà thơ Trương Minh Nhật với nhạc sĩ Quách Been về bài hát “Gánh mẹ”, được ca sĩ Lý Hải sử dụng trong phim “Lật mặt 4.

1. Quyền tác giả được pháp luật bảo hộ như thế nào, phát sinh từ thời điểm nào.

Quyền tác giả được pháp luật bảo hộ tự động.

Theo quy định Khoản 1 Điều 6 Căn cứ phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ: Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

Vậy Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký .Theo quy định Điều 49 về Đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan.

Đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan là việc tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan nộp đơn và hồ sơ kèm theo cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để ghi nhận các thông tin về tác giả, tác phẩm, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan.

Việc nộp đơn để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không phải là thủ tục bắt buộc để được hưởng quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của Luật này. Tổ chức, cá nhân đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không có nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả, quyền liên quan thuộc về mình khi có tranh chấp, trừ trường hợp có chứng cứ ngược lại.

Về hành vi xâm phạm quyền tác giả Điều 28 quy định các Hành vi xâm phạm quyền tác giả:

– Chiếm đoạt quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học.- Mạo danh tác giả.

– Công bố, phân phối tác phẩm mà không được phép của tác giả.

– Công bố, phân phối tác phẩm có đồng tác giả mà không được phép của đồng tác giả đó.

– Sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

– Sao chép tác phẩm mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều 25 của Luật này.

– Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp quy định tại điểm i khoản 1 Điều 25 của Luật này.

2. Lỗ hổng pháp lý

Lý Hải đã đưa ra minh chứng để chứng minh mình đã thực hiện đúng quy định của pháp luật về sử dụng ca khúc Gánh mẹ. Anh có ký hợp đồng với nhạc sĩ Quách Been – nhạc sĩ Quách Been đã có giấy chứng nhận của Cục Bản quyền tác giả là “tác giả, chủ sở hữu ca khúc Gánh mẹ”.

Sau khi ký hợp đồng, Lý Hải Production cho phối mới, thu và quay mới ca khúc này. Tại hợp đồng được ký với công ty Lý Hải, ông Quách Beem cam kết chịu trách nhiệm về bản quyền của ca khúc “Gánh mẹ” nếu có tranh chấp. Như vậy:

– Trong vụ việc này, việc phát sinh tranh chấp về quyền tác giả thuộc về ông Trương Minh Nhật với nhạc sĩ Quách Been. Việc khởi kiện Công ty Lý Hải liệu có phù hợp.

– Công ty Lý Hải trong trường hợp này có lý do hợp lý để tin rằng việc sử dụng tác phẩm của mình là hợp pháp, khi mà họ đã có thỏa thuận về việc sử dụng tác phẩm với ông Quách Beem. Do đó, Công ty Lý Hải cần phải được xác định là người thứ ba ngay tình và không có lỗi trong việc sử dụng tác phẩm dù họ không xin phép tác giả thật sự của tác phẩm. Pháp luật sở hữu trí tuệ chỉ quy định quyền tác giả được phát sinh tự động và được bảo vệ khỏi việc sử dụng trái phép, mà không có quy định loại trừ trách nhiệm trong tình huống này.

Do đó, ông Trương Minh Nhật có thể cho rằng, Công ty Lý Hải không thể hoàn toàn tin tưởng vào giấy chứng nhận mà phải nghi ngờ rằng ông Quách Beem có thể không phải là tác giả thật sự, và việc thỏa thuận sử dụng tác phẩm với người không phải là tác giả thì không có giá trị.Luật Sở hữu trí tuệ và Bộ luật Dân sự hiện hành đều không quy định yếu tố lỗi là căn cứ bắt buộc để xác định trách nhiệm bồi thường. Điều này đồng nghĩa với việc người sử dụng tác phẩm vẫn có thể bị quy buộc phải chịu trách nhiệm bồi thường cho tác giả ngay cả khi không có lỗi.

Cơ chế nào để có thể xác định ai là người có quyền tác giả đối với một tác phẩm?. Hoàn toàn không có cơ chế rõ ràng. Tòa án xác định quyền tác giả cũng chỉ dựa trên chứng cứ do các bên cung cấp trong quá trình giải quyết vụ án và bản án này có thể bị hủy khi xuất hiện chứng cứ mới chứng minh tác phẩm đó thuộc tác quyền của người khác.

Ý kiến của LSR – Những giải pháp đặt ra:

– Cần có những quy định pháp luật xác định người sử dụng tác phẩm trên cơ sở thỏa thuận với người được cấp giấy chứng nhận quyền tác giả là người thứ ba ngay tình và phải loại trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại của họ trong trường hợp người được cấp giấy chứng nhận không phải là tác giả thật sự của tác phẩm. Tác giả có quyền khởi kiện người đăng ký quyền tác giả trái phép để buộc người này phải bồi thường thiệt hại cho mình.

– Cần làm rõ nếu người sử dụng biết người được cấp giấy chứng nhận không phải là tác giả nhưng vẫn cố tình xác lập thỏa thuận sử dụng tác phẩm với người này, thì người sử dụng không được xác định là ngay tình và vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường cho tác giả. Ngoài ra, người sử dụng cũng phải bồi thường đối với thiệt hại phát sinh kể từ thời điểm người sử dụng có căn cứ xác định tác giả thật sự của tác phẩm nhưng vẫn sử dụng tác phẩm mà không xin phép.

– Theo quan điểm của người viết bài thì nếu nhà thơ được xác định là tác giả của bài thơ, nhưng không có cơ sở nào cho thấy Công ty Lý Hải biết ông Quách Beem không phải là tác giả tại thời điểm ký hợp đồng sử dụng ca khúc, thì cần miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho Công ty. Việc miễn trừ trách nhiệm này không dựa trên quy định pháp luật cụ thể bởi pháp luật hiện tại không có quy định giải quyết tình huống này, nhưng là phù hợp với lẽ công bằng và các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Dân sự.