Giám đốc cần làm gì khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán?

Giám đốc cần làm gì khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán?

Chủ biên chuyên môn: Luật sư Đinh Xuân Hồng · Đơn vị thực hiện: Luật Sư Riêng

Đầu tiên: xác định doanh nghiệp đang ở giai đoạn nào

Ai trong Ban lãnh đạo có nghĩa vụ nộp đơn?

Theo Điều 38 Luật 142/2025/QH15, khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, trừ trường hợp đã có đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, các chủ thể quản lý tương ứng với từng loại hình doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản: người đại diện theo pháp luật; cơ quan quản trị tương ứng của công ty cổ phần, công ty TNHH hai thành viên trở lên, công ty hợp danh; chủ doanh nghiệp tư nhân và chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên theo quy định của Luật.

Điều quan trọng là nghĩa vụ này không nên được hiểu theo chức danh giao tiếp “CEO” một cách máy móc. Phải đọc giấy đăng ký doanh nghiệp, Điều lệ, cơ cấu quản trị và tư cách pháp lý thực tế để xác định ai là người chịu nghĩa vụ.

Không nộp đơn có thể dẫn đến rủi ro gì?

Luật quy định người có nghĩa vụ mà không nộp đơn phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định; nếu sau khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, việc không nộp đơn gây thiệt hại thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường. Do đó cần ghi nhận chính xác mốc thời gian doanh nghiệp mất khả năng thanh toán và chứng minh các quyết định quản trị sau mốc này được thực hiện vì lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp/chủ nợ, không nhằm trì hoãn hoặc tẩu tán tài sản.

7 việc Ban điều hành nên làm ngay

1. Khóa thời điểm mất khả năng thanh toán: lập bảng tất cả khoản nợ, ngày đến hạn, ngày thanh toán gần nhất và chứng cứ yêu cầu thanh toán.
2. Lập “snapshot” tài sản và dòng tiền: tiền mặt, ngân hàng, khoản phải thu, hàng tồn, máy móc, bất động sản, tài sản bảo đảm, nghĩa vụ thuế/BHXH.
3. Tạm dừng giao dịch nhạy cảm: chuyển nhượng tài sản dưới giá, trả ưu tiên bất thường, tặng cho, chuyển nợ không bảo đảm thành có bảo đảm, chia lợi nhuận/cổ tức hoặc giao dịch với bên liên quan chưa được thẩm định.
4. Bảo toàn hồ sơ: kế toán, hóa đơn, sao kê, hợp đồng, email, dữ liệu ERP, hồ sơ lao động, thuế, bảo hiểm, quyền sở hữu tài sản.
5. Lập bản đồ chủ nợ và bên liên quan: ngân hàng, thuế, BHXH, người lao động, nhà cung cấp, chủ nợ nội bộ, bên bảo lãnh, cổ đông/thành viên.
6. Triệu tập cơ quan quản trị có thẩm quyền để lập biên bản/nghị quyết về tình trạng doanh nghiệp, lựa chọn phục hồi hay phá sản và phân công người chịu trách nhiệm hồ sơ.
7. Lấy ý kiến luật sư – Quản tài viên trước các giao dịch lớn và trước khi nộp đơn để tránh tự tạo rủi ro trách nhiệm.

Giám đốc có phải lấy tài sản cá nhân trả nợ công ty không?

Không thể trả lời “có” hoặc “không” cho mọi trường hợp. Trách nhiệm cá nhân phụ thuộc loại hình doanh nghiệp và các nghĩa vụ riêng. Đối với công ty TNHH/công ty cổ phần, nguyên tắc trách nhiệm hữu hạn phải được tôn trọng; tuy nhiên tài sản cá nhân có thể bị ảnh hưởng nếu người quản lý/cổ đông/chủ sở hữu có nghĩa vụ độc lập như bảo lãnh cá nhân, chưa góp đủ vốn, rút vốn trái luật, nhận tài sản trái luật, gây thiệt hại do hành vi vi phạm, hoặc thuộc trường hợp trách nhiệm khác theo luật.

Giao dịch nào phải coi là vùng đỏ?

Luật 2025 cho phép xem xét một số giao dịch của doanh nghiệp trong giai đoạn trước quyết định mở thủ tục phá sản, trong đó có giao dịch chuyển nhượng tài sản không theo giá thị trường, chuyển nợ không bảo đảm thành có bảo đảm, thanh toán/bù trừ có lợi bất thường cho một chủ nợ, tặng cho tài sản hoặc giao dịch nhằm tẩu tán tài sản. Vì vậy, Ban điều hành phải áp dụng nguyên tắc: giao dịch càng gần thời điểm khủng hoảng, càng liên quan người nội bộ và càng làm giảm tài sản tự do thì càng phải có hồ sơ giải trình chặt.

Có nên vay thêm để “câu giờ”?

Vay thêm không mặc nhiên sai, nhưng phải trả lời ba câu: khoản vay có tạo dòng tiền thực để tăng giá trị doanh nghiệp không; điều kiện bảo đảm có làm xấu đi quyền lợi của chủ nợ hiện hữu không; và Ban điều hành có đủ cơ sở để tin rằng giao dịch phục vụ phục hồi thay vì chỉ trì hoãn thất bại không. Nếu không chứng minh được, một khoản vay khẩn cấp có thể làm tăng nợ và rủi ro trách nhiệm.

Khi nào Giám đốc nên chọn thủ tục phục hồi?

Điều 24 Luật 142/2025/QH15 cho phép một số chủ thể quản lý doanh nghiệp nộp đơn yêu cầu phục hồi khi doanh nghiệp có nguy cơ mất hoặc đã mất khả năng thanh toán. Điều này tạo công cụ sớm cho Ban điều hành nếu doanh nghiệp còn thị trường, hợp đồng, tài sản hoạt động và có cơ sở tái cấu trúc. Điểm then chốt là phương án phục hồi phải dựa trên dòng tiền và sự chấp nhận kinh tế của chủ nợ, không phải chỉ là kế hoạch “xin giãn nợ”.

Tình huống minh họa

Công ty C chậm trả 7 tỷ đồng cho nhà cung cấp quá 06 tháng. Giám đốc biết tình trạng này nhưng vẫn bán một tài sản cho công ty của người thân với giá thấp hơn thị trường, dùng tiền trả khoản vay cổ đông và không lập biên bản HĐTV. Ba tháng sau, chủ nợ yêu cầu phá sản. Trong trường hợp này, câu hỏi không chỉ là công ty có phá sản hay không; cần đánh giá giao dịch với bên liên quan, giá bán, dòng tiền sau bán, nghĩa vụ nộp đơn, thiệt hại phát sinh và trách nhiệm cá nhân của những người ra quyết định.

Bảng tự kiểm tra rủi ro cá nhân

7 ngày đầu – kế hoạch khẩn cấp

Dịch vụ pháp lý liên quan của Luật Sư Riêng

Tham khảo thêm tại Luật Sư Riêng